การย้ายผู้ป่วยที่มีแผลกดทับจากบ้านไปโรงพยาบาลไม่ใช่แค่ “พาขึ้นรถแล้วไปถึงให้เร็ว” เพราะช่วงเคลื่อนตัว ขึ้นเปล นั่งรถ รอคิว ตรวจ และย้ายเตียง ล้วนเป็นช่วงที่แรงกด แรงเฉือน ความเจ็บ และข้อมูลการดูแลอาจขาดตอนได้ [1–3]
ต้นฉบับเดิมมีประโยชน์ตรงการเตรียมเอกสาร อุปกรณ์ และการสื่อสาร แต่ยังใช้คำกว้าง เช่น “เปลลดแรงกด”, “เปลี่ยนท่าเป็นระยะ” และพ่วง Mildvy เข้าไปเหมือนเป็นส่วนของการรักษาแผล บทนี้จึงเปลี่ยนเป็น handover + transport checklist ที่แยกสิ่งเร่งด่วน การเคลื่อนย้าย การส่งต่อข้อมูล และบทบาทผลิตภัณฑ์ให้ชัด
1. ก่อนเตรียมกระเป๋า ต้องตอบก่อนว่า “ไปโรงพยาบาลเพราะอะไร”
เหตุผลในการไปโรงพยาบาลมีผลต่อความเร่งด่วนและสิ่งที่ต้องเตรียม เช่น
- นัดประเมินแผล/เปลี่ยนแผนรักษา;
- แผลลึกขึ้นหรือขยาย;
- ปวดมากขึ้นผิดปกติ;
- มีหนอง กลิ่น/สารคัดหลั่งเพิ่ม ร้อน บวม แดง;
- มีไข้ ซึม สับสน กินได้น้อย หรือสงสัยการติดเชื้อระบบ;
- ผู้ดูแลไม่สามารถทำแผล ลดแรงกด หรือเคลื่อนย้ายอย่างปลอดภัยที่บ้านได้. [4]
ถ้ามีอาการฉุกเฉิน เช่น หายใจลำบาก ซึมลงมาก ความดันตก เลือดออกมาก หรือสงสัย sepsis ให้ใช้ระบบฉุกเฉิน ไม่เสียเวลาจัดกระเป๋าให้ครบทุกชิ้นก่อน
2. ทำ “สรุปหนึ่งหน้า” ให้ทีมปลายทางเห็นภาพได้ภายในไม่กี่นาที
ข้อมูลที่ช่วยลดการเริ่มต้นใหม่ตั้งแต่ศูนย์ ได้แก่
- โรคประจำตัวสำคัญ เช่น เบาหวาน โรคหลอดเลือด ไต หัวใจ ภาวะสมองเสื่อม;
- รายการยาปัจจุบัน รวมยาต้านเกล็ดเลือด/ยาต้านการแข็งตัวของเลือด สเตียรอยด์ ยาเบาหวาน และยาแก้ปวด;
- ประวัติแพ้ยา/วัสดุปิดแผล/กาว;
- baseline การรู้สึกตัว การสื่อสาร การเคลื่อนไหว และการขับถ่าย;
- ปัญหาการกิน กลืน น้ำหนักลด หรือภาวะโภชนาการ;
- ผู้ติดต่อหลักและผู้มีอำนาจตัดสินใจเมื่อผู้ป่วยสื่อสารเองไม่ได้.
ไม่จำเป็นต้องเขียนศัพท์แพทย์ให้ซับซ้อน จุดสำคัญคือข้อมูลถูกต้องและเป็นปัจจุบัน
3. บันทึก “สภาพแผลวันนี้” โดยไม่ต้องจัด stage เองถ้าไม่แน่ใจ
ก่อนออกจากบ้าน ถ้ามีเวลาพอและไม่ทำให้การส่งต่อช้า ให้บันทึก:
- ตำแหน่งแผล;
- ขนาด/ความลึก ถ้ามีการวัดโดยทีมที่ดูแลอยู่;
- stage/category ถ้ามีผู้เชี่ยวชาญประเมินไว้แล้ว;
- สี/เนื้อเยื่อที่เห็น ปริมาณสารคัดหลั่ง กลิ่น ขอบแผล และผิวรอบแผล;
- ระดับปวดและสิ่งที่ทำให้ปวดมากขึ้น;
- วันที่/เวลาทำแผลล่าสุด ชนิด dressing และสิ่งที่แพ้หรือเคยมีปัญหา;
- ความเปลี่ยนแปลงจากวันก่อน เช่น แดงลาม บวม ร้อน แผลลึกขึ้น หรือสารคัดหลั่งเพิ่ม.
ภาพถ่ายแผลอาจช่วยดูแนวโน้ม เมื่อผู้ป่วยยินยอมและใช้ช่องทางที่รักษาความเป็นส่วนตัว แต่ภาพไม่แทนการประเมินจริง และไม่ควรส่งต่อกันในกลุ่มแชตที่ไม่จำเป็น
4. ระหว่างย้าย เป้าหมายคือ “offload + ลด shear + ไม่ทำให้สาย/อุปกรณ์กดผิวเพิ่ม”
International Guideline 2026 ย้ำว่าการเคลื่อนย้ายต้องลดแรงเฉือนและควร ยกแทนการลาก โดยใช้อุปกรณ์ช่วยถ่ายตัวที่เหมาะสม เช่น transfer sheet หรือ lateral-transfer device ตามความสามารถของทีม [1]
หลักปฏิบัติ:
- หลีกเลี่ยงการกดทับลงบนแผลเดิมเมื่อทำได้;
- ใช้ท่าที่ผู้ป่วยทนได้และตรงกับแผนเฉพาะราย;
- ตรวจส้นเท้า ก้นกบ สะโพก ข้อศอก และบริเวณใต้สาย/ท่อหลังย้าย;
- ไม่ทิ้งผ้าหรืออุปกรณ์ transfer ไว้ใต้ตัวผู้ป่วยถ้าไม่ได้ออกแบบให้รองนอน;
- อย่าใช้หมอนหรือของแข็งดันตรงบนแผลเพื่อ “กันไม่ให้ขยับ”;
- ถ้าผู้ป่วยปวดมาก ให้แจ้งทีมเรื่อง pain control ก่อนการเคลื่อนย้ายครั้งต่อไป.
5. รถเข็น เปล และที่นอนระหว่างทางก็เป็น “support surface”
Guideline 2026 ระบุว่าผู้ที่มีหรือเสี่ยง pressure injury ควรได้รับ support surface ที่มีคุณสมบัติ pressure redistribution ระหว่าง transit และ procedure ด้วย [2]
แต่ไม่ได้แปลว่าครอบครัวต้องซื้อที่นอนลมพกขึ้นรถทุกครั้ง การเลือกขึ้นกับ:
- ระยะเวลาเดินทางและเวลารอ;
- ตำแหน่งแผล;
- ผู้ป่วยนั่งเอง/ขยับเองได้หรือไม่;
- ขนาดตัวและความมั่นคง;
- รถเข็นหรือเปลที่หน่วยบริการมี;
- ความปลอดภัยในการยึดตรึงระหว่างเดินทาง.
ถ้าเป็นการส่งต่อที่วางแผนไว้ ควรถามโรงพยาบาลหรือทีมขนส่งล่วงหน้าว่า ต้องแจ้งว่ามี pressure injury หรือมีข้อจำกัดท่าอะไร เพื่อเลือกอุปกรณ์ได้ถูกตั้งแต่ต้น
6. “เปลี่ยนท่าทุก 2 ชั่วโมงระหว่างทาง” ไม่ใช่กฎเดียวสำหรับทุกคน
International Guideline ให้ใช้ individualized repositioning regimen โดยพิจารณาการเคลื่อนไหว ความทนของผิว อาการปวด สภาพทางคลินิก รูปแบบการนอน เป้าหมายการดูแล และ support surface [1]
ดังนั้นระหว่างเดินทาง:
- ถ้าเดินทางสั้นและท่าปัจจุบัน offload แผลได้ดี อาจไม่จำเป็นต้องฝืนหมุนตัวกลางรถ;
- ถ้าเดินทางยาว ผู้ป่วยทนท่าเดิมไม่ได้ หรือมีหลายจุดเสี่ยง ให้ทีมวางแผน microshift/reposition ที่ปลอดภัย;
- อย่าทำท่าที่เสี่ยงหลุดจากสายออกซิเจน สายให้อาหาร ท่อปัสสาวะ หรือทำให้การหายใจแย่ลงเพียงเพื่อให้ตรงเวลาในตาราง.
“ความถี่” ต้องรับใช้ความปลอดภัย ไม่ใช่ทำตามนาฬิกาโดยไม่ดูคน
7. กระเป๋าที่ควรไปกับผู้ป่วย: เอาของที่ช่วย “ส่งต่อ” ไม่ใช่เอาของทั้งหมดจากบ้าน
รายการที่มีประโยชน์ ได้แก่
- บัตร/เอกสารสิทธิ์และใบนัด;
- รายการยา + เวลาที่ได้รับครั้งล่าสุด;
- รายชื่อแพ้ยา/แพ้วัสดุ;
- สรุปแผลหนึ่งหน้าและแผนทำแผลล่าสุด;
- รูปฉลากหรือชื่อ dressing/ผลิตภัณฑ์ที่ใช้อยู่จริง;
- อุปกรณ์ส่วนตัวจำเป็น เช่น แว่น หูฟัง เครื่องช่วยฟัง ฟันปลอม หากเหมาะ;
- ข้อมูลการกิน/กลืนและอาหารเฉพาะโรค;
- เบอร์ติดต่อ caregiver หลัก.
ไม่ควรเปลี่ยนไปใช้ antiseptic, dressing หรือยาทาชนิดใหม่ก่อนถึงโรงพยาบาลเพียงเพราะคิดว่า “ต้องทำอะไรเพิ่ม” หากไม่มีคำสั่งจากทีมรักษา
8. ถึงโรงพยาบาลแล้ว ให้ handover “สิ่งที่เปลี่ยน” และ “สิ่งที่ทำไม่ได้”
ประโยคส่งต่อที่มีประโยชน์ เช่น
“ผู้ป่วยมีแผลกดทับที่ก้นกบ เดิมทีมบ้านประเมินไว้แบบนี้ วันนี้ปวดเพิ่มและมีสารคัดหลั่งมากขึ้น ทำแผลครั้งล่าสุดเมื่อเช้า ใช้ dressing นี้ ผู้ป่วยตะแคงขวาไม่ได้เพราะหอบ และที่บ้านมีคนช่วยย้ายได้ 1 คน”
ข้อมูลสุดท้ายเรื่อง ข้อจำกัดของบ้าน สำคัญ เพราะแผนที่ดีในโรงพยาบาลแต่ทำต่อไม่ได้หลังกลับบ้านจะล้มเหลวได้ ควรถามก่อนกลับว่า:
- ท่าที่ควรหลีกเลี่ยงคืออะไร;
- ใครเป็นคนสอนการเคลื่อนย้าย;
- dressing เปลี่ยนเมื่อไรและติดต่อใครถ้าหลุด/รั่ว;
- ต้องใช้อุปกรณ์อะไรที่บ้าน;
- สัญญาณไหนต้องกลับมาเร็ว;
- นัดติดตามที่ไหน เมื่อไร.
9. Mildvy อยู่ตรงไหน และอะไรไม่ควรทำ
Mildvy ใน project master เป็น external barrier film สำหรับผิว intact/fragile skin ในบริบทลดการรบกวนจาก moisture/friction ตามฉลาก ไม่ใช่ wound dressing และไม่ใช่การรักษา open pressure injury หรือ infection
ดังนั้นระหว่างเตรียมส่งโรงพยาบาล:
- ถ้าผิวปกติบริเวณเสี่ยงมี routine ที่ทีมดูแลกำหนดอยู่แล้ว ให้บอกทีมว่าใช้อะไร;
- ไม่พ่นลงแผลเปิด/ติดเชื้อแทน dressing;
- ไม่ใช้ผลิตภัณฑ์เพื่อเลื่อนการประเมินแผลที่กำลังแย่ลง;
- ไม่ใช้ film เป็นเหตุผลว่าการ offload ระหว่างขนส่งไม่จำเป็น.
สรุปแบบ 60 วินาที
ก่อนออกจากบ้านให้คิด 4 เรื่อง: ทำไมต้องไป → แผลวันนี้เป็นอย่างไร → เคลื่อนย้ายโดยลดแรงกด/แรงเฉือนอย่างไร → ส่งข้อมูลอะไรให้ทีมรับช่วง
เป้าหมายไม่ใช่ทำให้ทุกอย่างสมบูรณ์ก่อนออกเดินทาง แต่คือไม่ให้ความเสี่ยงเพิ่มและไม่ให้ข้อมูลสำคัญหายระหว่างบ้านกับโรงพยาบาล
เอกสารอ้างอิงและขอบเขตหลักฐาน
- NPIAP/EPUAP/PPPIA. Repositioning and Mobilization. Prevention and Treatment of Pressure Ulcers/Injuries: Clinical Practice Guideline, Fourth Edition. Published online 24 Aug 2026. https://www.internationalguideline.com/repositioning
- NPIAP/EPUAP/PPPIA. Full Body Support Surfaces. Updated 25 Aug 2026. See support surfaces in transit. https://www.internationalguideline.com/surfaces
- NPIAP/EPUAP/PPPIA. Pressure Injuries in Seated Individuals. 2026. https://www.internationalguideline.com/seating
- NHS. Pressure ulcers (pressure sores). https://www.nhs.uk/conditions/pressure-sores/
- Genki Houses project product master:
source/content/products.json— Mildvy classification/role boundary.
ขอบเขต: บทนี้เป็น caregiver transfer/handover framework ไม่แทนคำสั่งฉุกเฉินหรือคำสั่งเคลื่อนย้ายของทีมแพทย์/พยาบาล/นักกายภาพ และไม่กำหนดตารางพลิกตัวหรืออุปกรณ์ขนส่งชนิดเดียวสำหรับทุกคน